
Fyrir stuttu greindi Kryppan frá misheppnuðum tilraunum andófsmanna til að taka út einkaleyfi á óskapnaðinum simpmanni, en hvernig ætli báknverjum gangi með svipaðar beiðnir?
Andófs aðgerðasinnarnir Stuart Newman og Jeremy Rifkin óttast að tilraunir með samblöndur lífvera leiti yfir í stærri og þróaðri dýr. Þeir gerðu frumlegt áhlaup með forvirkum hætti á að hinn týndi hlekkur manna og apa yrði ræktaður. Þeir sóttu nefnilega um einkaleyfi á hugmyndinni að mannapa (humanzee), veru sem er hálf mennsk og hálfur simpasi, og ætluðu þar með að “sitja á því,” og koma þannig í veg fyrir slíkan óskapnað.
Einkaleyfastofan hafnaði þó umsókn þeirra á þeim grunni að “uppfinningin” væri of mennsk og skaraðist á við þeirra túlkun á stjórnarskránni – þeir telja að einkaleyfi á fólki jafngilda þrælahaldi.
Þarna breytti einkaleyfastofan á eðlilegan hátt. En fyrir “tilviljun” og “slysni,” þá veita þessar sömu skriffinnastofur réttu aðilunum sambærileg einkaleyfi, og ekki bara eitt og eitt.
Meira en 10.000 einkaleyfi á genum úr genamengi manna hafa verið veitt. Það er því sem næst þriðjungur af öllu genamenginu. Það er svo bara túlkunaratriði hve langt þetta einkaleyfi nær. Takmarkast það við þróun á lyfjum eða prófunum sem nýta sér upplýsingar um ástand þessara gena í sjúklingum, eða eiga þessir auðhringir meiri rétt til að vernda “hugverk” sín?
Hvert er notendaleyfi okkar á erfðaefninu sem við fæddumst með? Megum við afrita það og blanda með erfðaefni maka okkar? Eða þurfum við að sækja um stimpil frá eigendum teikningarinnar að mannkyninu? Sem eru nú auðhringirnir.
Í dag virðist svarið augljóst. En hver verður staðan eftir 25 ára þróun í þá átt að erfðaefni okkar sé einhvers konar söluvara? Þegar heimurinn hefur verið samræmdur undir “alþjóðalögum” þannig að engin ríki geti skákað í skjóli þess að einkaleyfin gildi ekki hjá þeim.
Verða þessi einkaleyfi dottin úr gildi eftir nokkur ár? Hugsanlega. En hugsanlega ekki. Reglan er að lagaumhverfið lagar sig að valdinu og peningunum. Ekki þörfum einstaklingsins eða rétti hans. Höfundarréttur að Mikka mús ætti að vera löngu fallinn úr gildi og þetta nagdýr siðferðisins komið í almannaeign (public domain). En Mikki mús er enn dýrmætt ”hugverk” sem er varið með lögum og her lagatækna.
Höfundarréttur er ef til vill ekki sama dýrið og einkaleyfi í líftækniiðnaði, en iðinn lögtækniher auðhringjanna hefur einnig fundið leiðir til að framlengja einkaleyfum á lyfjum. Ekki er ástæða til að ætla annað en einkaleyfi á mannslífinu þyki nógu bitastætt til að beita þessum siðlausa tækniher til að franlengja þau einkaleyfi.
Hér er eins og hálfs árs gamall þáttur af 60 mínútum þar sem fjallað er um einkaleyfi á einstaka genum mannsins og hvernig fyrirtækið Myriad hefur einkaleyfi á því að skoða hvort konur hafi ákveðið gen sem eykur hættu á krabbameinum í brjóstum og eggjastokkum. Fyrirtækið heimtar 3.200 dollara þóknun fyrir að gera þetta próf og hefur einokunaraðstöðu til að framkvæma það. Almennt genapróf á genum sem ekki eru “eign” einhverra fyrirtækja er hægt að panta fyrir minna en 300 dollara.
Þátturinn endar á því að róa áhorfendur (CBS er báknmiðill) og konurnar sem rætt er við fá prófin sín á útsölu, auk þess sem svo virðist sem mannréttindasamtök séu rétt að sigra lögfræðifenið og hrinda þessum súru lögum.
Raunveruleikinn er hinsvegar ljós í dag, með frétt af sigri Myriad í hæstarétti, þar sem rétturinn staðfestir að fyrirtæki megi taka út einkaleyfi á erfðaefni, en til málamynda er þeim bannað að hindra önnur fyrirtæki að bera saman genarunur sem kunna að innihalda gen sem einhverjir aðrir eiga. Það þýðir þá væntanlega að rannsóknarstofur geta keyrt greininguna, en mega ekki segja sjúklingnum frá ástandi einkaleyfisskyldra gena.
Þannig að þegar réttu aðilarnir sækja um einkaleyfi á hluta af manninum og þeim ferlum sem notuð eru til að skapa líf, þá er það veitt, en þegar aðgerðarsinnar sækja um svipað til að koma í veg fyrir óskapnað, þá er gripið til málflutnings um þrælahald og beiðninni hafnað.
http://www.patentbaristas.com/archives/2011/08/02/if-patents-annoy-you-then-you-must-have-standing/